Gdzie pracował Albert Einstein – historia kariery naukowej

Albert Einstein to nazwisko, które zna niemal każdy – ale historia jego kariery naukowej jest znacznie bardziej kręta, niż mogłoby się wydawać. Człowiek, który zrewolucjonizował fizykę XX wieku, zaczynał od skromnej posady urzędnika w biurze patentowym, przez lata wykładał na kilku europejskich uczelniach, a ostatecznie trafił do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował aż do śmierci. Poniżej – pełna historia miejsc pracy Alberta Einsteina, od Berna po Princeton.

Albert Einstein – skąd pochodzi i jak wyglądały jego początki?

Albert Einstein urodził się 14 marca 1879 roku w Ulm, a zmarł 18 kwietnia 1955 roku w Princeton. Był niemieckim fizykiem i jednym z czołowych naukowców XX wieku. Pochodził z żydowskiej rodziny kupieckiej – ojciec Hermann zajmował się początkowo handlem, a następnie założył firmę produkującą instalacje wodno-kanalizacyjne i gazowe. Z tego powodu rodzina przeniosła się do Monachium, gdy Albert miał zaledwie dwa lata.

Miał młodszą siostrę – Marię. Pod koniec lat 90. XIX wieku rodzina Einsteinów przeniosła się z Monachium do Mediolanu we Włoszech. Aby dostać się na studia, Einstein musiał uzupełnić naukę w szwajcarskim liceum w Aarau, gdzie w 1896 roku zdał maturę, a następnie rozpoczął studia w Szwajcarskiej Federalnej Politechnice w Zurychu.

W 1900 roku Einstein ukończył studia z fizyki i matematyki na Politechnice Federalnej w Zurychu (ETHZ). Co ciekawe, w swojej grupie na studiach miał najniższą średnią ocen, przez co ledwie przechodził z roku na rok. Mimo to właśnie tam narodził się jeden z największych umysłów w historii nauki.

Urząd patentowy w Bernie – nieoczywisty start kariery

W 1900 roku, po ukończeniu studiów, Einstein początkowo nie mógł znaleźć zatrudnienia na uczelni i pracował jako nauczyciel w szkole średniej, a potem jako ekspert techniczny w urzędzie patentowym w Bernie. Od 1902 do 1909 roku był zatrudniony jako rzeczoznawca patentowy w Szwajcarskim Urzędzie Patentowym w Berno.

Rok 1905 – tzw. annus mirabilis Einsteina. Pracując jako urzędnik patentowy, Einstein opublikował trzy przełomowe prace naukowe, które na zawsze zmieniły fizykę – w tym podstawy szczególnej teorii względności.

Na początku swojej kariery Einstein uważał, że prawa mechaniki klasycznej nie dają się już pogodzić z prawami pola elektromagnetycznego. To właśnie doprowadziło go do rozwinięcia szczególnej teorii względności – jeszcze w czasie pracy jako rzecznik patentowy. Przeprowadzka do Berna i podjęcie pracy w urzędzie patentowym pozwoliły mu na stabilizację finansową.

Po opublikowaniu prac z 1905 roku Einstein stał się znany w środowisku fizyków. W 1909 roku opuścił szwajcarski urząd patentowy i rozpoczął karierę uniwersytecką. Był to moment przełomowy – nauka przestała być hobby urzędnika, a stała się jego głównym zajęciem.

Pierwsze posady akademickie – Berno, Zurych, Praga

W kolejnych latach Einstein rozpoczął pracę na uniwersytetach. W 1908 roku został wykładowcą na Uniwersytecie w Bernie, a rok później objął stanowisko profesora fizyki na Uniwersytecie w Zurychu. Wtedy też ostatecznie zrezygnował z pracy w urzędzie patentowym.

W 1911 roku został profesorem na Uniwersytecie Karola i Ferdynanda w Pradze, gdzie kontynuował swoje badania nad grawitacją i strukturą czasoprzestrzeni. Niestety, czuł się tam niezbyt dobrze – powodem były antysemickie nastroje panujące w ówczesnej Austrii.

W latach 1911–12 pracował w niemieckim uniwersytecie w Pradze, następnie powrócił na krótko do Zurychu, tym razem na Politechnikę. Był to okres intensywnych podróży i zmieniających się miejsc pracy, ale każdy z tych przystanków przynosił nowe odkrycia i kontakty naukowe.

Berlin – szczyt kariery europejskiej

Od 1914 roku Einstein obejmował dwa stanowiska profesorskie: w Pruskiej Akademii Nauk i na Uniwersytecie Berlińskim. W tym czasie mógł skupić się bezpośrednio na badaniach, które zaowocowały spektakularnymi odkryciami.

Kilka lat po objęciu berlińskich stanowisk Einstein opracował kolejne wielkie dzieło – ogólną teorię względności, opublikowaną w 1915 roku. Teoria ta opisuje grawitację jako zakrzywienie czasoprzestrzeni wywołane przez masę i energię. To właśnie w Berlinie, dysponując pełnym zapleczem akademickim, Einstein osiągnął to, co przyniosło mu nieśmiertelną sławę.

1921 rok – Albert Einstein otrzymuje Nagrodę Nobla z fizyki. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie za teorię względności, lecz za odkrycie praw rządzących efektem fotoelektrycznym.

Nagrodę Nobla Einstein otrzymał za „wkład w rozwój fizyki teoretycznej, a zwłaszcza za odkrycie praw rządzących efektem fotoelektrycznym”. W 1925 roku otrzymał Medal Copleya – najwyższą nagrodę w świecie nauki nadawaną przez Royal Society of London, a w 1926 roku złoty medal brytyjskiego Royal Astronomical Society.

Ucieczka z Niemiec – koniec europejskiego rozdziału

Pomimo międzynarodowego uznania i Nagrody Nobla, Einstein był atakowany przez antysemickie ugrupowania w Niemczech. Kiedy w 1933 roku w Berlinie doszli do władzy naziści Adolfa Hitlera, zrezygnował ze stanowiska w Instytucie.

Najpierw szukał schronienia w Wielkiej Brytanii, a później w Stanach Zjednoczonych, gdzie został profesorem w Institute for Advanced Study w Princeton, w stanie New Jersey. W 1940 roku przyjął obywatelstwo amerykańskie. Do Niemiec już nigdy nie wrócił.

Princeton – ostatni i najdłuższy rozdział

W 1932 roku zaproponowano Einsteinowi posadę naukową i utworzenie nowego instytutu w Princeton. Albert Einstein zamieszkał wraz z żoną w Nowym Jorku, po pewnym czasie rozpoczęli również starania o przyznanie amerykańskiego obywatelstwa. Objął posadę w Institute for Advanced Study w Princeton, gdzie pracował do końca swojego życia.

W trakcie swojej kariery naukowej Einstein napisał ponad 300 artykułów, dotyczących m.in. szczególnej i ogólnej teorii względności oraz kwantowej teorii promieniowania. Kilka ostatnich dekad życia poświęcił na badanie zunifikowanej teorii pola, jednak bez większych rezultatów.

Końcowe lata życia uczony poświęcił na badania, które miały go doprowadzić do unifikacji grawitacji i oddziaływań elektromagnetycznych. Jego poszukiwania nowej teorii okazały się jednak bezowocne. Mimo to Princeton stało się miejscem, gdzie Einstein mógł pracować w spokoju i bezpieczeństwie przez ponad dwie dekady.

7 miejsc pracy w ciągu kariery: Urząd Patentowy w Berno → Uniwersytet w Bernie → Uniwersytet w Zurychu → Uniwersytet w Pradze → Politechnika w Zurychu → Pruska Akademia Nauk / Uniwersytet Berliński → Institute for Advanced Study w Princeton.

Albert Einstein – życie rodzinne

Na studiach Einstein poznał swoją pierwszą żonę, serbską studentkę wydziału fizyki Milevę Marić. W 1903 roku Albert i Mileva pobrali się. Mieli trójkę dzieci: córkę Lieserl oraz dwóch synów – Hansa Alberta i Eduarda.

Mileva Marić była koleżanką Einsteina z grupy na studiach. Była ona także świetnym naukowcem – sam Einstein mówił, że przewyższała go w matematyce. Nie ukończyła jednak studiów. Po wybuchu I wojny światowej żona Einsteina wraz z całą rodziną wyjechała do Szwajcarii, skąd nie było już dla nich powrotu. Ta przymusowa separacja doprowadziła do rozwodu, a w 1919 roku Einstein związał się ze swoją owdowiałą kuzynką, Elsą Einstein.

Einstein był dwukrotnie żonaty – z Milevą Marić i Elsą Einstein, i miał troje dzieci. Jego nazwisko zostało na stałe wpisane nie tylko w karty historii, ale również w układ okresowy pierwiastków – odkryty w 1952 roku pierwiastek o liczbie atomowej 99 został na jego cześć nazwany einsteinium (Es).

Działalność poza nauką

W czasie II wojny światowej Einstein popierał prace zmierzające do budowy bomby jądrowej, jednak po wojnie uznał, że dalsza rozbudowa arsenału jądrowego zagraża istnieniu ludzkości, przed czym nieraz publicznie ostrzegał. W 1939 roku napisał list do prezydenta USA F.D. Roosevelta, zwracając uwagę na niebezpieczną możliwość zbudowania przez nazistowskie Niemcy broni atomowej.

Dzięki staraniom Einsteina został utworzony Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie. W latach 1925–1927 zasiadał w Radzie Zarządzającej na tym uniwersytecie. W roku 1952 zaproponowano Einsteinowi prezydenturę Izraela, której nie przyjął.

Einstein zasłynął z prac, które stały się podstawą fizyki relatywistycznej, fizyki kwantowej, kosmologii oraz fizyki statystycznej. Jedno z najbardziej cenionych osiągnięć naukowca – ogólna teoria względności – doprowadziła do dynamicznego rozwoju astrofizyki w XX wieku.

Śmierć i dziedzictwo

Naukowiec zmarł 18 kwietnia 1955 roku w Princeton. Zgodnie z jego wolą, po śmierci ciało zostało poddane kremacji, a prochy rozsypane w nieznanym miejscu. Co ciekawe, zanim skremowano jego ciało, patolog ze szpitala w Princeton wyjął bez zgody rodziny mózg naukowca. Lekarz, chcąc przechować ten narząd, miał nadzieję, że w przyszłości nauka będzie w stanie wyjaśnić fenomen inteligencji Einsteina.

Dorobek zawodowy Einsteina nadal inspiruje społeczność naukową i prawdopodobnie będzie to robić przez wiele pokoleń. Bezpośredni wpływ, jaki wywarł na wielu badaczy tajemnic wszechświata, jest niezaprzeczalny. Kariera, która zaczęła się od biurka w urzędzie patentowym, zakończyła się jako jeden z najbardziej wpływowych życiorysów w historii nauki.